Kerkdienst voor alle zintuigen

“Dit was een goede dienst. Dit begreep ík ook!” Zomaar een bijzondere én typerende uitspraak van een meisje in groep 7 van de basisschool aan het einde van een kerkdienst.

Bijzonder omdat ik doorgaans weinig enthousiaste kreten hoor van kinderen over een kerkdienst. Typerend omdat kinderen aan het einde van de basisschoolperiode cognitief zijn ingesteld. Het leren van nieuwe dingen, vergaren van kennis en alles willen begrijpen past bij zijn leeftijd. Zou dit meisje -en alle andere gemeenteleden- ook ervaren dat een kerkdienst zoveel meer is dan begrijpen en weten?

Zo’n tachtig procent van de Protestantse kerkdienst is cognitief gericht. Er is weliswaar veel muziek en er zijn rituelen, maar ook die elementen zijn vaak cognitief gericht. Welke ruimte is er in de kerkdienst om ook andere onderdelen van ons menselijk lichaam aan te spreken?

Wat is er te zien? Sommige kerken hebben daarbij een voorsprong op anderen met de nog aanwezige (of opnieuw geplaatste) kunst, gebrandschilderde ramen, versieringen in het interieur.

Maar denk ook aan rituelen die in veel kerken een steeds grotere plaats krijgen. Misschien is er zelfs wel plaats voor nieuwe rituelen, zoals in de loop van de kerkgeschiedenis zich ook onze huidige rituelen steeds weer hebben ontwikkeld. Bij veel elementen in de kerkdienst kunnen eenvoudig beelden toegevoegd worden. Denk bijvoorbeeld aan afbeeldingen bij een Schriftlezing, lied of zelfs de preek. Maar ook aan allerlei voorwerpen ter ondersteuning van elementen in de liturgie.

Wat is er te horen? Te horen is er genoeg zou je denken. Horen kan echter ook heel cognitief gericht zijn: de voorganger die preekt, de gebeden die worden uitgesproken, de teksten van liederen. Zijn er mogelijkheden voor variëteit in muziek, zodat ook de emotionele kant die hieraan zit de ruimte krijgt? Ik denk aan variëteit in liederen, in muziekinstrumenten, in vocaal of instrumentaal.

Wat is er te doen? Om informatie te verwerken zou er in elke dienst een verwerkingselement moeten zitten. Met elkaar praten, elk op zijn eigen niveau, over een vraag die aansluit bij de dienst. Ook het meedoen aan de dienst is hierin een belangrijk onderdeel: bidden, zingen, spreken.

Wat is er te ruiken en te proeven? Deze zintuigen worden ook aangesproken in een dienst! Denk aan de geur van een uitgeblazen kaars en het proeven van het avondmaalsbrood en de wijn. Maar kan het nog meer en nog verder gaan? Lange tijd geleden was ik aanwezig in een dienst waarbij het ging over Maria die de voeten van Jezus zalfde. Na het verhaal was het stil en liep er iemand door de ruimte met een grote kom warm water met zoete olie. De geur verspreidde zich en het verhaal kwam zo heel dichtbij.

De grootste uitdaging om kinderen en jongeren te betrekken bij de kerkdienst is naar mijn idee om alle zintuigen aan te spreken op een manier die bij hun leefwereld past. En ja, uiteraard hoort daar het uitleggen van rituelen, gebruiken en verhalen ook bij, maar dat hoeft niet altijd tijdens of direct rondom het ritueel. We willen kinderen graag zien als volwaardig lid en uitnodigen om volledig mee te doen aan de dienst. Als je kinderen daartoe uitnodigt, is het verdwijnen van het kindermoment geen probleem.

Tips om meer met verschillende zintuigen te doen in jouw gemeente:

  • Vraag een aantal gemeenteleden van verschillende leeftijden (van kleuter tot bejaard) om tijdens een kerkdienst bij te houden wat er te zien, horen, doen, ruiken en proeven is en of deze elementen ook aansprekend zijn. Gebruik de uitkomsten van dit mini-onderzoek om meer aandacht te geven aan verschillende zintuigen in de kerkdienst.

  • Worden de delen van de kerkdienst die participerend bedoeld zijn ook zo ervaren? Vraag aan kinderen en jongeren of ze zich betrokken voelen bij het zingen, bidden van het Onze Vader e.d.. Zo niet, welke vormen kunnen kinderen en jongeren bedenken waardoor ze zich wel aangesproken weten? Denk bijvoorbeeld aan ander woordgebruik, aansprekende liederen of zelfgeschreven gebeden.

  • Vraag regelmatig een gemeentelid van verschillende generaties om een (luister)lied uit te kiezen en kort toe te lichten waarom hij of zij dit lied uitgekozen heeft bij deze dienst. Moedig mensen aan om een lied te kiezen wat hen raakt, van popsong tot psalm tot Huub Oosterhuis tot Opwekking.

  • Maak met de kindernevendienst, tienerclub en catechesegroep een top-10-beste-tips voor het meer doen met neus, handen, mond en ogen in de kerkdienst. Wedden dat er bruikbare ideeën tussen zitten!

  • Laat beelden en ervaringen hun werk doen. Niet alles hoeft uitgelegd of verstandelijk begrepen te worden om doorleefd te worden. Het is wel goed om bijvoorbeeld tijdens catechese vooraf of na afloop te vragen wat kinderen en jongeren ervaren hebben en eventueel toelichting te geven.

Dit is een ingekorte versie van het artikel dat Barbara Broeren, kerkelijk (jeugd)werker en predikant in opleiding, schreef voor Confessioneel, het magazine van de Confessionele Vereniging. 

« Terug naar blog

Blogs

  • Waarom je als jeugdleiding niet online moet gaan

    23 november 2018

    Waarom je als jeugdleiding niet online moet gaan Bij JOP ontvang ik nogal eens vragen van vrijwilligers uit het jeugdwerk over het gebruik van social media. Omdat ze online willen, op zoek naar jeugd.
    Lees verder
  • Betrokkenheid bij de preek is verantwoordelijkheid van predikant én jongere

    7 september 2018

    Betrokkenheid bij de preek is verantwoordelijkheid van predikant én jongere ‘Wanneer denk jij bij een preek: ‘Wauw, dat gaat over mij!’?’, vroeg ik jongeren van de Hervormde Gemeente Sliedrecht. ‘Wanneer denk jíj dat eigenlijk?’, kaatste een meisje de bal terug.
    Lees verder
  • Ondergeschoven kind of ereplaats?

    29 augustus 2018

    Ondergeschoven kind of ereplaats? De plek van kinderen en jongeren in de gemeente is belangrijk. Misschien zelfs cruciaal. Het is een graadmeter voor het functioneren van de gemeente. In de bijbel zien we ook dat kinderen en jongeren serieus genomen worden en een duidelijke plek hebben.
    Lees verder
  • Bijbel en beer

    18 juli 2018

    Bijbel en beer Het avondritueel, een moment van overgang van de drukke dag naar de rust van de nacht. Nelleke brengt haar zoontje van vijf naar bed. Maar de vragen die hij allemaal stelt, hoe moet je daar op antwoorden?
    Lees verder
  • Pop-up gemeenschap in Doetinchem bouwt aan karakter

    27 december 2017

    Pop-up gemeenschap in Doetinchem bouwt aan karakter Een verre reis maken èn je tegelijkertijd inzetten voor een rechtvaardiger wereld. Dat werd realiteit voor een groep jongeren uit de gemeente van Ina Veldhuizen. Ina schrijft over hoe een werkvakantie het karakter van jongeren kan helpen vormen.
    Lees verder
  • Wat een hobbelig paadje en geloofsoverdracht gemeen hebben

    11 december 2017

    Wat een hobbelig paadje en geloofsoverdracht gemeen hebben Een hobbelig paadje kan moeilijk begaanbaar zijn. Toch kan het langs een prachtig uitzicht leiden. Hoe kan je geloof overdragen? Door samen over de hobbelige weg te lopen.
    Lees verder
  • Deze twee beleidsproblemen herkent iedere jeugdwerker

    8 december 2017

    Deze twee beleidsproblemen herkent iedere jeugdwerker Bij het opzetten van een beleidsplan voor jeugdwerk komen er vaak twee dilemma´s aan bod. Ook wanneer je vindt dat het jeugdwerk in jouw gemeente wel wat vernieuwd kan worden kan je te maken krijgen met deze keuzes.
    Lees verder
  • Hoe kan de kerk een rol spelen bij geloofsopvoeding?

    27 november 2017

    Hoe kan de kerk een rol spelen bij geloofsopvoeding? Kinderen vertellen over je geloof is niet altijd even makkelijk voor ouders. Gelukkig kan de kerk hierbij een ondersteunende rol spelen. Twee voorbeelden.
    Lees verder
  • De Levensboom als symbool voor een levende gemeente

    24 november 2017

    De Levensboom als symbool voor een levende gemeente Aanstaande zondag is de laatste zondag van het kerkelijk jaar. In veel gemeenten worden mensen herdacht die dit jaar zijn overleden. In Hoevelaken is er naast de gedachtenishoek voor overledenen een nieuw initiatief: een Levensboom voor kinderen.
    Lees verder
  • Waarom estafettelopen op geloven lijkt

    6 november 2017

    Waarom estafettelopen op geloven lijkt Geloven en estafettelopen, ze hebben meer gemeen dan ik ooit had gedacht. De estafette is een fascinerende sport waarbij het niet alleen gaat om de atleet maar ook om het stokje.
    Lees verder
  • Eredienst voor de toekomst

    12 juli 2017

    Eredienst voor de toekomst Kerkdiensten waar jong en oud zich thuis voelen, kan dat? Een spannende vraag voor veel gemeenten. In De Hoeksteen in Amersfoort geloven ze dat het kan en zoeken ze naar manieren om écht samen te vieren.
    Lees verder
  • Met popmuziek tieners geestelijk laten groeien

    27 juni 2017

    Met popmuziek tieners geestelijk laten groeien Eén van de jongeren zet rapper Jebroer aan in het jongerenhonk. ‘Ik ben een kind van de duivel’ schalt het door de ruimte. Een jeugdwerker sommeert de jongen deze vreselijke muziek uit te zetten.
    Lees verder
  • Wat als je jongeren niet van die praters zijn...

    2 mei 2017

    Wat als je jongeren niet van die praters zijn... “Hoe kom ik met mijn groep tot een gesprek?” “Ik vind het eigenlijk zelf moeilijk om mijn geloof te verwoorden.” “Onze jongeren zijn niet van die praters.” Vaak gedacht, voor velen herkenbaar. En wat moet je dan?
    Lees verder
  • Tips voor het starten van een 12+ groep

    12 april 2017

    Tips voor het starten van een 12+ groep Vorige week werd ik gebeld met een vraag van een predikant vanuit een gemeente: “We willen starten met een 12+ groep. We hebben al een team om met deze groep aan de slag te gaan. Hoe pakken wij dit aan en welk materiaal heeft JOP beschikbaar?
    Lees verder
  • Pasen: feest!

    27 maart 2017

    Pasen: feest! ‘Pasen zou een acht dagen durend festival moeten zijn, met champagne en talloze halleluja’s.’ Als het aan de Britse theoloog Tom Wright ligt, vieren we deze christelijke hoogtijdag spectaculair.
    Lees verder
  • En dan zingt mijn dochter ineens dit lied

    17 maart 2017

    En dan zingt mijn dochter ineens dit lied “Ih-bennekih-vadde-duiwe…” Al dansend en zingend staat mijn jongste dochter, vijf jaar oud, tanden te poetsen. Geen handige combi, dat beweeglijk gepoets, want het levert nogal wat geknoei op. Maar wat zingt ze toch…?
    Lees verder
  • Van kansloos naar ‘keyperson’

    14 maart 2017

    Van kansloos naar ‘keyperson’ Laagopgeleide jongeren hebben een minder positief zelfbeeld, blijkt uit het onderzoek Generation What? Dit zet ons in het jeugdwerk van de kerk aan het denken. Hoe doe je dat, jongeren kansen geven? Lees de blog van Nelleke Quist, specialist Catechese.
    Lees verder
  • Hip en hongerig

    2 maart 2017

    Hip en hongerig Op 1 maart kwam de brochure van de synode over het avondmaal uit. Het deed me terugdenken aan een memorabele avondmaalsviering. Een mooie herinnering van enkele jaren geleden.
    Lees verder
  • Jongeren en God: praat mét ze, niet óver ze

    22 februari 2017

    Jongeren en God: praat mét ze, niet óver ze Steeds minder jongeren geloven in een God, bericht NOS vandaag. Is dit nieuws? Niet voor de meeste mensen die met kinderen en jongeren in de kerk werken.
    Lees verder
  • Bloederige bijbelverhalen

    30 januari 2017

    Bloederige bijbelverhalen "Het lievelingsbijbelverhaal van mijn zoon van tien is nogal bloederig. Hij vindt het fascinerend hoe Petrus in de tuin van Getsemané het oor van de knecht Malchus afhakt."
    Lees verder

Nieuwsbrief

Blijf op de hoogte van JOP. Meld je hier aan.

jop.nl maakt gebruik van cookies.
De website van JOP gebruikt cookies en daarmee vergelijkbare technieken om de kwaliteit van de website te verbeteren en jou een optimale bezoekerservaring te bieden. Deze gegevens zijn anoniem gemaakt. Soms wordt echter inhoud getoond van Facebook, YouTube en Twitter. Deze social media gebruiken hun cookies ook om advertenties te tonen.