Hoe krijg je jongeren meer betrokken bij het avondmaal?

9 november 2017

« terug naar verhalen

Het lijkt alsof avondmaalsdiensten gemeden worden door jongeren. Voelen jongeren zich wel betrokken bij deze diensten? En zo ja, waarom wel of niet?

Jos de Kock en Ronelle Sonnenberg deden onderzoek en ontdekten dat het eten van het brood en drinken van de wijn voor jongeren meerwaarde heeft voor hun geloof.

“Het avondmaal is een soort samenkomen voor Jezus en hem gedenken. Samen met elkaar. Alsof je een familie bent van Jezus”

Dit citaat van een meisje van 16 komt uit het onderzoek van Ronelle en Jos. Zij observeerden en bevroegen jongeren van twaalf jaar en ouder over hun beleving bij het avondmaal.

Jongeren lijken steeds vaker weg te blijven bij avondmaalsdiensten. Dat was voor de onderzoekers de aanleiding om aan twaalf-plussers in twee gemeenten zelf te vragen wat ze ervaren en welke betekenis zij aan avondmaal toekennen. In dit onderzoek staan twee vragen centraal:

  • sluit de maaltijd van de Heer voor jongeren aan bij het embodied (‘zintuigelijke’) karakter dat steeds belangrijker wordt gevonden in de protestantse liturgie? 
  • hoe draagt het avondmaal bij aan de (geloofs)vorming van jongeren? 

De onderzoekers gingen in 2015 en 2016 op bezoek bij een gemeente in het midden van de Protestantse kerk waar jongeren (Casus A) en een hervormde gemeente die zich verbonden weet met het gereformeerde belijden binnen de Protestantse kerk (Casus B). Er werden diensten bezocht, een jeugdkerk en belijdeniscatechese. Ook werden de jongeren geïnterviewd.


Lopend avondmaal vieren of eerst belijdenis doen?


In de stadsgemeente van Casus A wordt meestal lopend avondmaal gevierd met een tafelgebed. Ook kinderen zijn welkom. Er is een actief groepje jongeren dat onder andere meedoet bij de jeugdkerk. In de dorpsgemeente van Casus B nemen jongeren pas deel aan het avondmaal als ze belijdenis gedaan hebben. Er is een grote groep jongeren actief in catechese en clubwerk. In de onderzoeksgroep zitten enkele jongeren die wél en jongeren die nog geen belijdenis deden.

Jongeren uit beide groepen vinden dat je niet zonder avondmaal kan in de kerk. Ze waarderen het devote, officiële en serieuze karakter van avondmaal, maar vinden aan de andere kant de informele sfeer van bijvoorbeeld een jeugdkerk aantrekkelijker dan een reguliere kerkdienst. De waardering voor het officiële karakter kan komen omdat jongeren denken dat avondmaal serieus ‘hoort’ te zijn, dat hebben ze geleerd. Voor de geïnterviewde jongeren is ‘gedenken’ een belangrijke betekenis van avondmaal. Het kan ook zijn dat ze het serieuze karakter mooi vinden omdat ze ‘gedenken’ een belangrijke betekenis vinden van avondmaal. Naast gedenken betekent de maaltijd van de Heer voor jongeren ook ‘behoren tot de gemeenschap’. Dat komt onder andere tot uiting in de kring op Witte Donderdag, druivensap in plaats van wijn (zodat kinderen en jongeren ook mee kunnen doen) in Casus A en samen zingen en aan tafel zitten in Casus B.


Het duurt zo lang!


Vrijwel alle jongeren vinden een avondmaalsdienst te lang duren. Dat is een reden om het niet vaker te willen vieren of zelfs thuis te blijven. Ook wringt het ritueel soms met de beleving van jongeren. Zo vinden ze in Casus A vinden het geven van de vredegroet ingewikkeld. Zowel het handen schudden als de woorden sluiten niet aan bij hun dagelijkse manier van begroeten. Het is te vaag en abstract, waardoor het geen uitnodiging is om na te denken wat dit ritueel over God en mensen zegt. In gemeente B vinden ze aan de ene kant de muziek belangrijk en heilig: God komt hierin voor een aantal jongeren voelbaar tot hen. Tegelijkertijd is hierin ook een spanning te zien. De muziekstijl in de dienst sluit niet altijd aan bij hun eigen muziekstijl.

Avondmaal en geloofsvorming


Hoe helpt de maaltijd van de Heer bij geloofsvorming van jonge mensen? Vorming en leren hebben alles met elkaar te maken. Jos de Kock benoemt verschillende betekenissen van leren. Een daarvan is leren als collectief proces, ingebed in het dagelijks leven van gemeenschappen. Samen beleven, samen participeren hoort bij avondmaal, het is een voorwaarde als het gaat om geloofsvorming door liturgie. Deelnemen is op zichzelf al een deel van het leerproces. Jongeren uit Casus B die belijdenis hebben gedaan voelen zich - logischerwijs - meer betrokken bij het avondmaal dan jongeren die dat nog niet gedaan hebben.

De Kock benoemt ook drie andere drie betekenissen van leren: cognitief leren, een proces van actie en een sociaal proces. Ook die zijn belangrijk om te ontdekken hoe jongeren gevormd worden in hun geloof door avondmaal. In Casus A is de ontmoeting in de jeugdkerk met informatie over het avondmaal en ruimte voor reflectie belangrijk. Jongeren geven aan dat samen erover nadenken hen helpt om het avondmaal te verstaan en deel te nemen. In gemeente B is (belijdenis)catechese nauw betrokken op avondmaal. Voor beide gemeenten geldt dat catechese, in welke vorm dan ook, een belangrijke rol kan spelen om ook nieuwe betekenissen van avondmaal te ontdekken.

Tips voor jongerenwerkers


In beide gemeenten komen andere betekenissen van avondmaal, zoals vieren van de hoop en het leven nauwelijks naar voren uit de interviews met jongeren. De nadruk ligt volop op herdenken en gemeenschap. Er kan voor de andere thema’s meer aandacht komen. Bijvoorbeeld door andere dan cognitieve vormen van leren. Denk aan praktijkervaring - samen aan tafel te zitten en te proeven van wijn en brood -, door dilemma’s te onderzoeken - wat kies je: eenheid ervaren door allemaal uit één beker te drinken of nadruk op hygiëne door kleine bekertjes te gebruiken? - of door contrastervaringen te faciliteren - jongeren meenemen naar een evangelische avondmaalsviering of een eucharistie. Zulke nieuwe perspectieven zijn vormend en verrijkend. In gemeenten waar kinderen en jongeren niet aan het avondmaal aangaan, is het goed om na te denken hoe je hen toch kunt laten participeren. Bijvoorbeeld door hen specifiek te noemen in het gebed, een observeeropdracht te geven of de zegen mee te geven.

Ronelle Sonnenberg en Jos de Kock zijn onderzoekers bij het Onderzoekscentrum voor Jeugd, Kerk & Cultuur (OJKC) aan de Protestantse Theologische Universiteit. Zij voerden dit empirisch onderzoek naar participatie van jongeren uit in twee protestantse gemeenten, één waar kinderen en jongeren mogen deelnemen aan het avondmaal en één waar belijdenis een voorwaarde is om mee te doen. Hun bevindingen en conclusies zijn te lezen in dit artikel. Bovenstaande artikel is een samenvatting hiervan.

Lees meer de betekenis en beleving van het avondmaal op de website van de Protestantse Kerk of zoek naar werkvormen over avondmaal in de werkvormendatabase

Beeld: gemaakt in Protestantse Gemeente Varsseveld, dienst voor jong en oud

 

Reacties (0)


Nieuwsbrief

Blijf op de hoogte van JOP. Meld je hier aan.

jop.nl maakt gebruik van cookies.
De website van JOP gebruikt cookies en daarmee vergelijkbare technieken om de kwaliteit van de website te verbeteren en jou een optimale bezoekerservaring te bieden. Deze gegevens zijn anoniem gemaakt. Soms wordt echter inhoud getoond van Facebook, YouTube en Twitter. Deze social media gebruiken hun cookies ook om advertenties te tonen.