Werkvormen voor
jouw jeugdwerk

Dood, en dan?

Naar overzicht werkvormen

Met kinderen nadenken over wat de dood is, wat erna komt en hoe je hier mee om moet gaan. Verwerkt in een excursie en vorm voor een bijeenkomst

De dood is geen licht thema en zeker om het met kinderen te behandelen is dat niet altijd makkelijk. Soms ben je, gedwongen door de actualiteit van een sterfgeval, genoodzaakt met kinderen in de groep over de dood te praten. Maar het is ook mogelijk om ‘zomaar' eens te kijken naar deze grens van het leven. De werkvormen in dit programma zijn vooral bedoeld om samen de dood en wat daarna komt eens tegen het licht te houden, en te kijken hoe ieder persoonlijk dat ziet.

Erop uit
Doelstelling: de dood minder abstract, ver weg of eng maken, door een praktische kennismaking met wat er gebeurt als er iemand gestorven is.
Tijdsduur: een hele bijeenkomst van ongeveer een uur
Nodig: niets

Iedereen weet wat dood gaan is, maar veel kinderen zijn nog nooit op een begraafplaats of in een crematorium geweest. Het kan interessant zijn om daar eens een kijkje te nemen. Door te gaan kijken hoe het er daar uitziet en wat men daar doet, krijgt die onbekende en misschien ‘enge' plek betekenis. Let erop bij een bezoek, dat door het praktische heen ook iets van het nut en de betekenis duidelijk wordt: de betekenis van samenzijn, van samenkomst met dierbaren, een moment en plek van afscheid nemen en van verdriet dat je kunt delen.

Een dergelijk bezoek vergt wel wat voorbereiding en afstemming. Zoek een geschikte uitvaartonderneming en leg de vraag voor. Tegenwoordig zijn veel uitvaartondernemingen zeer genegen tot het geven van uitleg en toelichting op hun werk. De vraag om een rondleiding zal hun niet vreemd zijn. Leg uit dat je graag met een groep kinderen wilt komen kennismaken. Vertel wie jullie zijn, hoe de groep is samengesteld (leeftijd, groepsgrootte) en waarom je dit wilt (zie ook het doel hierboven). Vraag of het mogelijk is om een rondleiding te krijgen over de locatie en of er daarna nog een kwartiertje tijd gemaakt kan worden voor eventuele vragen van de kinderen.

Vergeet niet van tevoren het bezoek voor te leggen aan de ouders van de kinderen uit je groep.
Een dergelijk bezoek is zeer geschikt als introductie op een vervolgbijeenkomst waarin de werkvormen hieronder uitgevoerd worden.

Filmpje
Doelstelling: door middel van humoristisch filmpje raken aan de betekenis van een uitvaart
Tijdsduur: tien minuten of meer (afhankelijk van het tweede deel van het gesprekje)
Nodig: computer met internetverbinding; filmpje van Man bijt hond: ‘Coby en dooie', aflevering ‘crematie', ook te vinden door op YouTube de volgende zoekwoorden in te typen: superbuur, crematie.

Bekijk samen het filmpje en geef de tijd om er even over te lachen. Laat de kinderen daarna eerst vertellen wat ‘dooie' eigenlijk gelijk aan Coby had moeten vragen. Zoom vervolgens in op de dingen die Coby zei. Waarom vond zij het goed om de crematie te bezoeken? (Antwoord: er wat over praten met elkaar, elkaar vasthouden, rouwverwerking, medeleven).

Kijk vervolgens naar jullie eigen situatie. Vraag de kinderen of zij zelf wel eens iemand verloren zijn. Een mens of misschien een huisdier? Let op dat je hier de tijd neemt die nodig is! Het kan zijn dat er door dit onderwerp aan te snijden persoonlijke verhalen en heftige emoties loskomen. Geef die ruimte! Aan de andere kant moet je niet gaan trekken aan de kinderen om heftige verhalen los te peuteren; als het wat oppervlakkig blijft, is dat ook goed, forceer niets.

 

Kerkrituelen
Doelstelling: kinderen worden zich bewust van de mogelijkheid van een afscheidsritueel in de kerk en ontdekken wat voor vorm hen aanspreekt
Tijdsduur: twintig minuten
Nodig: download met de drie rituelen, gedenksteen met daarop geschreven de naam, geboorte- en sterftedatum van degene uit de gemeente die het laatst is overleden, multomap met lege blaadjes, pen, grote kaars, kleiner kaarsje of waxinelicht, lucifers

Vertel dat de kerk een plek is waar je door middel van een ritueel vorm kan geven aan het verlies, aan de liefde voor de persoon die is overleden of aan andere emoties die daarbij komen kijken. Een ritueel is een handeling die je niet doet omdat het praktisch gezien nodig is (zoals het begraven of cremeren van een overledene), maar om concreet vorm te geven aan gevoelens, gedachten, of aan wat iemand voor jou betekende. Een speciaal moment om de overledenen in de kerk te gedenken is de zondag voorafgaand aan de 1e advent. Dit is de laatste zondag van het kerkelijk jaar. De precieze datum wisselt daarvan elk jaar een beetje maar valt in elk geval altijd in de laatste dagen van november. Veel kerken staan dan met een ritueel of met liederen stil bij de overleden van afgelopen jaar. Hun namen worden ook in de dienst genoemd. Vraag de kinderen of zij weten of er in hun kerk ook een ritueel plaatsvindt als iemand is overleden. En wordt op de laatste zondag van het kerkelijk jaar ook aandacht geschonken aan alle overledenen van dat jaar? Voer nu met elkaar drie rituelen achte elkaar uit. De beschrijving van drie mogelijke rituelen vind je in de download bij dit programma. Welk ritueel sprak de kinderen het meest aan? Waarom?

Twee tussendoortjes
Doelstelling: twee korte energizers om even stoom af te blazen
Tijdsduur: tien minuten
Nodig: stoelen, vrolijk muziekje

1. De stoelen staan in een kring met de leunigen naar elkaar toe. Er is één stoel minder dan het aantal spelers. Als de muziek klinkt, loopt iedereen in een kring om de stoelen heen. Stop de muziek plotseling. Zodra de muziek stopt, gaan de spelers zo snel mogelijk zitten. Voor wie is er geen plaats meer? Deze valt af. Er wordt een stoel weggehaald. De muziek begint weer. Wie blijft er het langst ‘leven'?

2. Zet alle stoelen aan de kant en maak ruimte. Zet een vrolijk muziekje aan. Iedereen danst, beweegt, springt en trekt rare bekken. Zodra de muziek stopt, staat iedereen stil in de houding en met het gezicht dat hij/zij op dat moment heeft, als een standbeeld. Wie moet lachen of wie omvalt, is af! Wie blijft er het langst ‘leven'?

 

Een kijkje in de hemel
Doelstelling: kinderen verbeelden hun ideeën over hoe de hemel eruit ziet
Tijdsduur: veertig minuten
Nodig: voor elk kind een schoenendoos, vliegerpapier in verschillende kleuren, lijm, karton, tijdschriften met veel gekleurde plaatjes om uit te knippen, blanco tekenpapier

In de Bijbel wordt heel vaak iets geschreven over de hemel. De hemel is de plek waar God woont, en waar Jezus na zijn dood naartoe is gegaan. Sommige mensen denken dat wij, mensen, naar de hemel gaan na ons sterven. Maar zo letterlijk staat dat niet in de Bijbel: daarin wordt vooral geschreven over de hemel als een plek, en als een manier van leven waar het leven geheel volgens Gods bedoeling gaat. Dat zou betekenen dat de hemel niet (alleen maar) iets is voor na onze dood, maar dat we juist hier en nu kunnen werken aan een stukje hemel op aarde.

De kinderen gaan een kijkdoos maken van de ‘hemel'. Laat hen zelf nadenken over hoe de hemel eruit ziet. Het is een plek waar alles mooi is, met leven waarin geen onrecht voorkomt, waarin liefde centraal staat, waarin alles wat leeft gerespecteerd wordt, dus ook dier, plant en milieu....

Spreek daar eerst over met de kinderen. Laat hen vervolgens in tijdschriften plaatjes uitknippen of zelf tekeningetjes maken om de kijkdoos mee te vullen. Plaatjes op dun papier kunnen ze indien nodig verstevigen door ze eerst op karton te plakken. De plaatjes kunnen zij in de doos plakken (vergeet niet een extra rand onderaan het plaatje mee uit te knippen, als plakrand, zodat het plaatje rechtop staat in de kijkdoos. In de korte zijde die de voorkant van de kijkdoos wordt maak je een rond gat om door te kijken. Als de kijkdoos volgeplakt is kunnen de kinderen gaten, sterren, of andere figuren uit de deksel knippen en met gekleurd vliegerpapier de gaten afplakken. Het geeft een sfeervol en kleurig effect.

Naar overzicht werkvormen

www.jop.nl maakt gebruik van cookies.
De website van de Jop gebruikt cookies van Google Analytics om de eigen kwaliteit te verbeteren. Deze gegevens zijn anoniem gemaakt. Soms wordt echter inhoud getoond van Facebook, YouTube of Twitter; deze social media gebruiken hun cookies ook om advertenties te tonen.