Werkvormen voor
jouw jeugdwerk
Is een onderdeel van: Werkvormen ingedeeld op Bijbelboek Programma: Lucas Werkvorm 61 van 79

Sint-Maarten meets Sint-Pannekoek

Naar overzicht werkvormen

In het najaar vinden er verschillende feesten plaats die van oorsprong bedelfeesten waren. Hoewel de populariteit van Halloween stijgt, zit Sint-Maarten in een aantal Nederlandse provincies nog stevig in het zadel. In deze werkvorm wordt eveneens een redelijk nieuwe ‘Sint’ meegenomen…

Deze werkvorm bestaat uit drie onderdelen:

  • Het werken aan een lampion/lantaarn en uitnodigingen tijdens club of nevendienst.
  • De lampionnentocht/lichtjestocht op Sint Maarten (11 november)
  • Pannenkoekfeest in het kerkgebouw op Sint Pannekoek (29 november)

Nodig

  • Materialen voor het maken of versieren van een lampion of lantaarn: naar eigen inzicht
  • Duidelijk geprinte uitnodigingen met ruimte voor een tekening of knutsel van een kind. Denk hierbij ook aan de vijf w’s: wie, wat, waar, waarom, wanneer
  • Een grote ruimte in het kerkgebouw waarin een groep mensen kan eten
  • Een aantal Tefal Crêpes Party Dual (of vergelijkbaar) voor het bakken van minipannenkoeken
  • Beslag, bakboter, suiker/stroop/hartig, borden/bekers/bestek, drankjes: naar eigen inzicht
  • Voorkom overbelasting: bekijk vooraf wat de groepenkast aankan

Introductie

Doel: Kinderen en volwassenen:

  • worden middels een traditie nog eens bewust gemaakt van armoede toen en nu
  • leren iets over een christelijke voorbeeldfiguur die deelde van wat hij zelf had
  • trekken vanuit trots op hun christelijke roots naar buiten
  • delen op een passend moment gastvrijheid door omwonenden of een andere doelgroep uit te nodigen om in de kerk pannenkoeken te komen eten
  • zijn met elkaar leuk bezig rond een feest.

Achtergrondinformatie*:

De persoon Sint-Maarten
Martinus van Tours werd rond 316 geboren in Hongarije als zoon van Romeinse ouders. Op jonge leeftijd werd hij soldaat en als 15-jarige trok hij naar Gallië. Volgens de legende zag hij vanaf zijn paard bij een stadspoort een bedelaar aan wie hij de helft van zijn mantel gaf. De andere helft kon hij niet weggeven omdat de mantel eigendom was van Rome.

In 371 werd Martinus door de bevolking van Tours gekozen tot bisschop. Als bisschop zette hij zich in voor de verdere verspreiding van het christendom. Martinus van Tours stierf in 397 op ongeveer 80-jarige leeftijd. Hij werd op 11 november begraven in de basiliek van Tours. Al gauw na zijn dood kwam de verering op gang. Sint-Maarten is één van de populairste heiligen uit de Middeleeuwen en de beschermheilige van de armen.

Volgens de overlevering heeft Sint-Maarten verschillende wonderen gedaan en in de Catalaanse (Spanje) hoofse literatuur is hij bekend door de legende van een magisch zwaard dat zijn drager onkwetsbaar maakt: het Sint-Maartenszwaard.

Hoe het Sint-Maartensfeest is ontstaan, is niet helemaal duidelijk. Er zijn verschillende ideeën over:

  • Ronddragen van heilig vuur: Dit gebeurde in het voorchristelijk Europa in verschillende gebieden en zou een oud vruchtbaarheidsritueel zijn geweest.
  • Germaans winterfeest ter ere van Wodan om de vruchtbaarheid van land en vee te bevorderen. Omstreeks de zesde eeuw voor Christus woonden de Germaanse volkeren nog vooral in Scandinavië en rond de Oostzee. Zo’n 2000 jaar geleden streden ze vaak tegen de Romeinen die hun woongebied -Germanië- probeerden te veroveren. Toen vanaf de derde eeuw het Romeinse Rijk begon af te takelen, vestigden veel stammen zich op Romeins grondgebied en rond het midden van de vijfde eeuw namen ze het West-Romeinse Rijk over.
  • Het feest is door de kerk geïntroduceerd
  • Het is een bedelfeest
  • Sint-Maarten is net zoals Halloween een bedelfeest. Bedelfeesten waren in de moeilijke wintermaanden nodig.

Het Sint-Maartenfeest (NL) vroeger
Sint-Maarten was de dag waarop de oogst binnengehaald moest zijn en het vee op stal ging. Op die dag werden ganzen geslacht. Op 11 november werden de grote Sint-Maartensvuren aangestoken.

Van bedelgelegenheid naar traditie
Sint-Maarten was lange tijd een gelegenheid voor de armen om te bedelen. Rijke burgers zagen hun kinderen er liever niet aan meedoen. Pas in de twintiger en dertiger jaren van de vorige eeuw veranderde dit. Sint-Maarten werd toen gezien als een traditie die behouden moest worden.

Armoede nu
Bedelfeesten zijn er niet meer. Armoede is er nog wel. Bijvoorbeeld voedselbanken, kledingbanken en speelgoedbanken proberen hierin bij te staan.

Sint-Maartensfeest (NL) nu
In Noord-Holland (met name in West-Friesland), Groningen en Limburg is Sint-Maarten nog vrij actueel. In sommige plaatsen worden optochten georganiseerd. In andere plaatsen worden vreugdevuren ontstoken.

De lampionnentocht komt het meest voor in de noordelijke provincies en in Noord-Holland. De kinderen maken lampionnen of hollen suikerbieten uit en gaan met hun lichtjes langs de deuren. Daar zingen ze speciale Sint-Maartensliedjes in ruil voor snoep of fruit. De lampionnen worden vaak op school gemaakt.

De vreugdevuren zijn vooral typisch voor Limburg, meestal in combinatie met een optocht. Men verzamelt zich hier in de kerk waar het verhaal van Sint-Maarten verteld wordt. Vervolgens loopt men in een lampionnenoptocht naar een groot vuur waar de kinderen een oliebol krijgen.

De Bijbel
De teksten van het Nieuwe Testament zijn ontstaan in de periode 50 tot 100 na Christus. De persoon Sint-Maarten komt in de Bijbel niet voor. In Lukas 11: 33 staat: ‘Wie een lamp aansteekt, zet hem niet weg in een donkere nis, maar plaatst hem op de standaard, zodat degenen die binnenkomen het licht kunnen zien.’ Deze regels werden vaak op 11 november voorgedragen en in de mis besproken.

Sint Pannekoek
Dit is een door striptekenaar Jan Kruis bedachte feestdag. In één van zijn Jan, Jans & de kinderen-strips heeft dochter Catootje geen trek in boontjes, maar wel in pannenkoeken. Opa Tromp vraagt aan Jans welke datum het is (29 november) en vertelt haar dat dit Sint Pannekoek is. Volgens hem is dit een oude Rotterdamse traditie waarbij de moeder van het gezin pannenkoeken bakt.

Sinds 2013 wordt Sint Pannekoek onder meer in de Koningskerk in Rotterdam-Feijenoord en op verschillende locaties in Groningen gevierd om geld in te zamelen voor een goed doel.

(*Uit verschillende bronnen samengesteld)

Beginsituatie:

  • Houd rekening met de bekendheid of onbekendheid in de regio met één of beide tradities.
  • Houd rekening met de eventuele plannen van scholen.
  • Houd rekening met mogelijke andere feesten.
    Het noorden of het zuiden van het land: vanuit Sint-Maarten uitbouwen is goed mogelijk. Houd er rekening mee dat de scholen dit ook vieren en doe geen dingen dubbel. Houd in het zuiden ook rekening met de start van carnaval.
    Het midden van het land: er is mogelijk onbekendheid met beide tradities, mogelijk is net Halloween achter de rug.
    Rotterdam of Groningen: houdt rekening met onbekendheid rond Sint-Maarten.  

Verwerkingvorm 1 - vóór 11 november

  • Maak tijdens club of nevendienst met de kinderen een lampion of versier een lantaarn
  • Zorg voor duidelijk geprinte uitnodigingen, maar laat de kinderen deze persoonlijker maken door een tekening of knutsel erop. 


Verwerkingsvorm 2 - op 11 november (Sint Maarten)

Zet vooraf een route uit. Maak duidelijke keuzes:

  • - Kerk in de wijk: loop de lampionnentocht/lichtjestocht met de kinderen in de buurt rond de kerk.
    - Leg contact met een specifieke doelgroep in de burgerlijke gemeente: bijvoorbeeld dak- en thuislozen of vluchtelingen en ga naar hen toe met de lampionnen/lichtjes.
    - Zoek in het LRP-bestand naar mensen die uit beeld zijn en laat kinderen daar in tweetallen naartoe fietsen met hun lampion/lichtje. Of zet ze met de auto af en wacht tot ze weer ingestapt zijn.
  • Laat de kinderen in een groepje (lopend) of in tweetallen (als ze wat verder weg gaan) met een brandend lichtje een uitnodiging voor een pannenkoekenfeest in de kerk op 29 november (Sint Pannekoek) brengen. Kijk goed naar a) de veiligheid voor de kinderen en b) reservematerialen.
  • Eindig de tocht met bijvoorbeeld warme chocomel voor de kinderen.

Verwerkingsvorm 3 – op 29 november (Sint Pannekoek)

Bereid met verschillende gemeenteleden -waaronder de tieners- het samen pannenkoeken bakken en eten voor. Zorg voor verschillende tafels met een wokset waarop minipannenkoeken gebakken kunnen worden of zet de sets juist aan de zijkant voor de veiligheid van kinderen en om de loop erin te houden.

Tips:

  • Zet de brandende lantaarns van de kinderen eventueel bij de voordeur als welkom.
  • Laat één van de kinderen de avond officieel openen met een openingshandeling. Denk hierbij aan de tekst uit Lucas 11: 33.
  • Laat iemand in eigen woorden het verhaal van Sint-Maarten vertellen. Dit hoeft niet lang te duren.
  • Theater is in kerken en scholen in opkomst. Daag tieners uit om hier iets mee te gaan doen. Bijvoorbeeld korte stukjes tussen de tafels in de zaal.
  • Wees niet te strikt met het afsluiten van de avond, want dan ‘moeten’ mensen blijven.

Naar overzicht werkvormen

www.jop.nl maakt gebruik van cookies.
De website van de Jop gebruikt cookies van Google Analytics om de eigen kwaliteit te verbeteren. Deze gegevens zijn anoniem gemaakt. Soms wordt echter inhoud getoond van Facebook, YouTube of Twitter; deze social media gebruiken hun cookies ook om advertenties te tonen.